Lees voor

Bätz-Witte orgel klinkt als vanouds

06-02-2012 00:00
0 reacties

Megarestauratie
doet 'wonderen'
in Grote Kerk

GORINCHEM - Het Bätz-Witte orgel in de Grote Kerk is eigenlijk niet één instrument, maar vier orgels. De imposante orgelpijpen, die vanuit de kerkzaal te zien zijn, is slechts een derde deel van het hele monumentale instrument. Daarachter gaat een compleet volgepropt gebouw schuil met blaasbalgen, die de 3000 orgelpijpen, verdeeld over twee verdiepingen, tot leven kunnen wekken.

Door de vele registers zijn ontelbaar veel klankkleuren mogelijk; violen, trompetten, fluiten, cornetten, fagotten, bazuinen en nog veel meer. Tijdens een demonstratie bij de her-ingebruikname van dit kolossale instrument zaterdagmiddag liet organist Gerben Budding, al dan niet geïmproviseerd, enkele variaties horen, terwijl adviseur Ton van Eck daarbij het een en ander uitlegde. Ton van Eck is zelf ook organist en gaf de oude reus bij de opening van de middag van jetje met Sonate II van Jan Albert van Eijken, dat ook bij de ingebruikname in 1853 ten gehore werd gebracht.
Raad van State
Het orgel is een monument en ook daarom duurde de restauratie zo lang. Bij de grote restauratie moest een elektrische windvoorziening worden aangebracht. Een enkeling vond dat niet origineel en vocht de zaak aan tot in de Raad van State. Uiteindelijk is kenner Ton van Eck gevraagd de zaak uit de impasse te trekken en dat is goed gelukt. De rechter oordeelde dat hedendaagse middelen mogen worden ingezet om een monumentaal instrument te redden.
Daarnaast was er het grote probleem met de financiële middelen. Het College van Kerkrentmeesters van de Hervormde Gemeente heeft alles in het werk gesteld om stukje bij beetje de nodige middelen bij elkaar te brengen. Enkele jaren geleden bleek in het potje voor restauraties van minister Plasterk geld over te zijn en werd een bedrag van 93.000 euro bestemd voor het orgel.
Vakmanschap
Pels & Van Leeuwen Kerkorgelbouw BV kon weer verder en zette de afgelopen jaren een staaltje vakwerk neer. Directeur Peter van Rumpt legde uit dat een orgel een mechanisch blaasinstrument is. Met het indrukken van een toets, opent een ventiel zodat wind door de pijp kan stromen. Uiteraard vraagt dat onderhoud. Er is sinds 1853 vaak aan gewerkt en gerestaureerd. ,,Maar we hebben gelukkig alles kunnen terugvinden,'' aldus Van Rumpt. Alle 3000 orgelpijpen kregen een onderhoudsbeurt van Piet van der Meijden. En er zijn nog vier van de zes originele blaasbalgen over. Met de elektrische windvoorziening kon de originele intonatie worden hersteld. ,,Het was zo bijzonder om te horen; de originele klank is nu terug, en die is zoveel mooier.''
Organist Gerben Budding speelde verscheidene stukken zodat dat goed te horen was. Eén van de aanwezigen was een achter-achterkleinzoon van Herr Witte, die dit orgel bouwde. Herr Witte jr. was vanuit Hannover naar Gorinchem gekomen om deze memorabele bijeenkomst bij te wonen en vooral om naar de orgelmuziek te luisteren. Hij genoot van de middag en bezocht ook 's avonds het orgelconcert.
Orgelconcerten
Matthijs van der Baan van het College van Kerkrentmeesters legde het een en ander uit en dankte de mensen die zich jaren hebben ingezet voor het orgel. Een grote zorg. Hij prees de goede samenwerking waarin deze grote restauratie uiteindelijk kon plaatsvinden. En hij meldde dat er nog een tekort is van 10.000 euro. ,,Maar daar wordt aan gewerkt.'' Direct na afloop werden cd's verkocht en een inzameling gehouden. Stukje bij beetje wordt gespaard voor het orgel. Maar het allerbelangrijkste is volgens de liefhebbers dat er nu veel mensen komen luisteren naar de orgelconcerten die dit jaar georganiseerd worden. ,,Gerben Budding speelt fantastisch. Hij lijkt wel één met het instrument,'' is de algemene opvatting van de kenners.

De orgelcommissie heeft voor dit jaar een compleet programma concerten opgesteld, de eerste op 31 maart om 20.00 uur, een Passie- en Paasconcert. Daarna volgt een reeks concerten op zaterdagmiddagen.