Ieder jaar analyseert het RIVM de luchtkwaliteit aan de hand van twee schadelijke gassen. Stikstofdioxide is een uitlaatgas dat wordt uitgestoten door verkeer. Fijnstof – dit zijn hele kleine, in de lucht zwevende stofdeeltjes – komt veel voor rondom veehouderijen. Beide stoffen kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid: een te hoge concentratie kan leiden tot luchtwegklachten of deze klachten verergeren.

SNELWEGEN Voor Gorinchem heeft het RIVM in 2018 een gemiddelde concentratie stofdioxide gemeten van 21,0 μg/m3 (microgram per kubieke meter). Landelijk was dat gemiddelde 18,8 μg/m3. Aanzienlijk hoger dus en waarschijnlijk te verklaren door de ligging van Gorinchem: aan twee drukke en filegevoelige snelwegen (A27; A15).

Voor fijnstof lag de gemiddelde concentratie in Gorinchem maar íéts hoger dan het landelijk gemiddeld: 19,7 tegenover 19,0 μg/m3.

WARM EN DROOG WEER Volgens het RIVM valt de stijging van de concentratie fijnstof deels te verklaren door het weer in 2018. Droogte heeft in combinatie met een veelal matige oostenwind mogelijk een rol gespeeld.

In de landelijke cijfers valt verder het volgende op:

Stikstofdioxide wordt met name rond drukke verkeersaders en rond industrie teruggevonden. Inwoners van Rotterdam, Schiedam en Rijswijk hadden in 2018 te maken met de meest vieze lucht.
Fijnstof komt ook vrij in het verkeer, maar ook bijvoorbeeld rond veehouderijen. In landbouwgemeenten als Nederweert, Ede en Barneveld en in Velsen en Beverwijk (hoogovens) werden hoge concentraties gemeten.
In Noord-Nederland is de lucht beduidend schoner. Inwoners van Het Hogeland, Loppersum en de Waddeneilanden ademen gemiddeld gezien de minst vervuilende lucht in.

STIKSTOFCRISIS De uitstoot van stikstofdioxide kan leiden tot gezondheidsklachten, maar speelt - samen met andere stoffen - ook een rol in de zogeheten 'stikstofcrisis'. Eind mei verwees de Raad van State het in 2015 gestarte Programma Aanpak Stikstof (PAS) naar de prullenbak. Daardoor liggen duizenden bouwprojecten die onder deze regeling een vergunning hebben gekregen vooralsnog stil. Onderzoekers van ABN Amro voorspelden dinsdag (7/1) dat de bouwproductie dit jaar naar verwachting twee procent lager ligt dan in 2019.

Het volledige rapport van het RIVM lees je hier.

TOEKOMSTBEELD Sinds 2010 is de hoeveelheid fijnstof en stikstofdioxide in Nederland aanzienlijk verminderd: van beide stoffen zit ondertussen een kwart minder in de lucht. Het RIVM verwacht dat de uitstoot in de komende jaren verder afneemt. Naar schatting is de hoeveelheid stikstofdioxide in 2030 met meer dan veertig procent gedaald. Ook zit er in dat jaar naar verwachting zo'n twintig procent minder fijnstof in de lucht.

Naar schatting is de hoeveelheid stikstofdioxide in 2030 met meer dan veertig procent gedaald

Voor Gorinchem worden dit jaar concentraties verwacht van 19,2 μg/m3 stikstofdioxide en 18,5 μg/m3 fijnstof en in 2030 verwacht het RIVM concentraties van respectievelijk 11,5 en 15,3 μg/m3. Aanzienlijk lager dus.

Voor de blootstelling aan beide stoffen geldt een Europese grenswaarde. In alle gemeenten bleef het gemiddelde in 2018 onder deze grenswaarde.

Hoe doen omliggende gemeenten het?

Is het de moeite waard om voor schonere lucht naar een gemeente in de regio te verhuizen? Bijvoorbeeld naar Hardinxveld-Giessendam of Altena? Bekijk het op onderstaande kaart. Hierop vind je de volgende cijfers terug: de gemiddelde concentratie stikstofdioxide (NO2) en fijnstof (PM10) die het RIVM gedurende 2018 gemeten heeft. Hierbij gaat het om 'bevolkingsgewogen gemiddelden'. Door de concentratie van beide stoffen per adres te berekenen en daarna te kijken hoeveel personen op alle verschillende adressen wonen, kon het instituut een gemiddelde per gemeente, provincie en voor heel Nederland berekenen.

Door met de cursor over de kaart te bewegen, zie je bij elke gemeente de concentraties vervuilende stoffen.

Louis van Oort