Dit fort is van ons, [geniet er vooral van]

11 juli 2022 om 12:03

Zittend op een bankje en uitkijkend over de Lek vertelde De Klein: ,,Hier op Fort Honswijk verdwijnt alle gejaagdheid. Hier is het stil. Dit is een prachtige plek waar iedereen kan genieten. Het is een voorrecht om hier als vrijwilliger te werken. Als het fort nat is door regen of als sneeuw het fort bedekt, het blijft fantastisch en ieder seizoen fotogeniek.” Deze bevlogen gids nam ons mee het fort op met de boodschap: ,,Anderhalf uur is te kort voor een rondleiding."

Vanaf de dag dat De Klein vrijwilliger werd, fascineert en intrigeert de historie van het fort hem. In boeken en online zoekt hij antwoorden op vragen als: Waarom en hoe is het gebouwd? Wie maakten er gebruik van? ,,Ik ontdek steeds meer, waardoor het nog interessanter wordt”, zei De Klein die sinds 2018 vrijwilliger en gids is op het fort. Hij is 66 jaar, werkte 42 jaar als agent in Utrecht en ging in 2018 met pensioen. ,, Mijn broer kende mijn interesse voor avontuur, geschiedenis en deze plek en gaf me er een dik boek over. Hij grapte dat als ik alles daaruit kende, vrijwilliger mocht worden. De vrijdag na mijn pensionering kreeg ik een maaimachine en mocht aan het werk. Ik bleef en kreeg er nooit spijt van. Het fort verveelt nooit.”

VRIJWILLIGERS Met een team van tien vrijwilligers houdt De Klein het fort begaanbaar en opgeruimd. Iedere vrijdag komen zij samen om onderhoudswerkzaamheden uit te voeren. Denk aan maaien, snoeien en bordjes vervangen. Dit jaar legden zij van houtsnippers, afkomstig van bomen op het fort. een pad aan over het terrein. Daarnaast is Peter gids en geeft op zondagen anderhalf uur durende rondleidingen. ,,Die tijd is eigenlijk te kort voor alles wat te vertellen is.”

HANDWERK Op dit moment staat het fort nog gedeeltelijk in de stijgers. Het wordt gerenoveerd door speciaal opgeleide restauratie metselaars. ,,Zij zijn nu twee jaar bezig en hopen dit jaar af te ronden. Hoewel nu veel machines gebruikt worden, werd het fort in de negentiende eeuw met de hand gebouwd. Alles wat je ziet aan steen, ijzer- en timmerwerk was handwerk en werd ter plaatse gemaakt en dat zonder waterleidingen, elektriciteit en riolering. De enige vervoersmiddelen waren paarden en wagens.”

VERDEDIGINGSWERKEN De bouw van het fort startte nadat Napoleon was verslagen. Nederland besloot ter verdediging tot het bouwen van forten . De toren is opgeleverd in 1848. Hoewel het fort vele jaren doelloos in het landschap stond, werd het in verschillende tijdsperiodes gebruikt. In 1870 werd het gebruikt voor de mobilisatie van het leger tijdens de Frans-Duitse oorlog. Daarbij verbleven 550 soldaten zes weken lang in de toren. Het fort werd vier jaar gebruikt tijdens de Eerste Wereldoorlog van 1914 tot 1918 en rond 1930 was het een interneringskamp. Vlak na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog namen de Duitsers het fort in en na die oorlog fungeerde het als ondervragingskamp, waarbij opgepakte NSB'ers en SS'ers opgesloten werden tot hun voorgeleiding tenzij zij ervoor kozen om te vechten in Nederlands-Indië. Het aantal gevangenen is onbekend. ,,Daarvoor wachten we op het vrijkomen van militaire documenten”, zei De Klein. Na het vertrek van de krijgsgevangen gebruikte de luchtmacht het terrein om munitie voor vliegtuigen te testen. Er was een munitiewerk- en opslagplaats en munitie werd ontmanteld door de Explosieven Opruimingsdienst. In 2016 kocht Houten het fort dat een rijksmonument is.

TORENFORT Het fort dankt zijn naam, zoals alle forten, aan het dorp of een belangrijk gebouw dat er lag of ligt. Dit fort lag bij het dorpje Honswijk. Een oud schoolgebouwtje net buiten het terrein is het laatste dat nog herinnert aan dat dorp. Wij kennen de forten als natuurrijke gebieden, maar oorspronkelijk lagen ze in een kaal open gebied, zodat aan alle kanten goed zicht was op de oprukkende vijand. Het bijzondere aan dit fort is dat het in de dijk is gebouwd, waar andere forten er achter liggen. Op het terrein ligt een verborgen sluis dat onderdeel is van de dijk. Tijdens opruimwerkzaamheden vonden vrijwilligers verborgen muren en in de gebouwen ontdekte men tekeningen, kalenders waarop de dagen werden afgestreept en een levensboom met namen van mensen die opgepakt waren na de oorlog.

RONDLEIDINGEN De reden dat Fort Honswijk ‘Parel in de Nieuw Hollandse Waterlinie' wordt genoemd is te danken aan de grote toren die de basis vormt van het fort. ,,Geen ander fort in Nederland heeft zo'n grote toren. Deze was oorspronkelijk tien meter hoger dan die nu is”, legde De Klein uit. Op een foto en een maquette in het kantoor zien we de toren zoals die was. Hier starten alle rondleidingen die op zondagen plaatsvinden na aanmelding op de website van Stichting Forten Honswijk-Everdingen www.forten-honswijk-everdingen.nl Er mogen maximaal twintig mensen mee. De Klein nam ons mee naar zijn favoriete plek op de dijk. Uitkijkend over de Lek klonk trots in zijn stem toen hij afsloot met: ,,Iedereen mag hier van zonsopgang tot zonsondergang vrij wandelen en genieten. Doe dat vooral in dit besef: dit fort is van ons.”