Ingezonden: Gorcumer Hendrik Schmidt en de Tweede Wereldoorlog

17 mei 2025 om 13:38 Historie Tips van de redactie

De laatste tijd hoor en zie ik zoveel verhalen over mensen, die de wereldoorlog aan den lijve hebben meegemaakt. Mijn vader was een van hen. Mijn vader was Hendrik Schmidt, 23 nov. 1906 geboren in Rijswijk (NB). Na de lagere school ging hij naar Gorcum en werd hij bakker. Vanaf 1929 tot januari 1940 was hij lid van de “Vrijwillige Landstormkorps Luchtwachtdienst”.

Na het huwelijk van mijn ouders in 1934 volgde een heel slechte tijd. Hij werd ontslagen door de bakker, maar na een paar jaar werden mijn ouders “beheerders” van de Amsterdamse bank in de Gasthuisstraat (nr. 52). Ze woonden in de bijbehorende woning. Daar ben ik in aug. 1939 geboren, 1 dag voor de mobilisatie volgens mijn moeder.

In 1941 werd mijn vader hulpbesteller bij de PTT, waar hij zich bij de verzetsgroep aansloot. Bij het postkantoor was hij ook verantwoordelijk voor de verwarming en dus ook voor de grote hoeveelheid cokes die regelmatig gestort werd in een ruimte aan de achterkant van het postkantoor. Onder deze cokeshoop werd een (door een collega onbruikbaar gemaakt) geweer verstopt. Dit wapen werd door de Duitsers gevonden.

Samen met 23 andere Gorcumers werd hij gevangen genomen in 1943 en in Rotterdam veroordeeld, o.a. ook voor de verspreiding van “deutschfeindliche Hetzblätter”. Ook burgemeester Ridder van Rappard werd gevangen gezet.

Op 11 maart 1943 werd mijn vader te werk gesteld bij “Bayern” in München voor 1 jaar. Bij de veroordeling was ik met mijn moeder (ik was 3 jaar) aanwezig. Met de trein naar Rotterdam en naar een groot wit gebouw (Haagsche Veer?). Er moeten meer echtgenoten aanwezig geweest zijn, maar daar weet ik niets meer van.

Op 21 juni 1944 werden alle 24 aangeklaagden gedaagd voor het “Deutsche Obergericht in den besetzten niederländischen Gebieten in Vught, het holl. Oberlandesgericht”. Ook vrouwen werden veroordeeld. Zij werden met velen opgesloten in een kleine ruimte (in een schuur of zoiets). Opgepropt. Staand! De deur werd met moeite dichtgedrukt. Hoelang zij zo moesten staan weet ik niet meer. Een van de vrouwen was Maaike Mik. Zij heeft het overleefd, maar meerdere vrouwen zijn staand platgedrukt en overleden. Maaike was onze buurvrouw en zij heeft het ons zelf kunnen vertellen.

Een groep van het Vrijwillige Landstormkorps Luchtwachtdienst, met links vooraan Hendrik Schmidt. Foto uit de jaren ‘30. - Privé collectie

Mijn vader werd met 3 anderen (onder wie de heer Spronk) gevangen gezet in Vught. Mijn moeder en ik zijn nog een keer wezen zwaaien. Vanaf die tijd tot de bevrijding in 1945 heb ik alleen kunnen ontdekken dat hij als politiek gevangene per trein naar verschillende kampen werd vervoerd, o.a. naar Würzburg, Amberg en Kassel.

Op een zondagmorgen in mei 1945 kwam hij na 22 maanden thuis. En iedereen wilde weten wat hij allemaal had meegemaakt.

Tijdens zijn gevangenschap beleefde hij veel. En hij praatte. Heel veel. En dat is zijn geluk geweest. Hij heeft er geen psychische gevolgen van gehad. Jaren later hadden de meeste mensen wel genoeg gehoord. Zij vroegen niet meer en hij praatte er niet meer over.

Op 4 mei werd overal een herdenking gehouden, ook in Gorcum, aan het eind van de Westwagenstraat, bij de Kanselpoort. Op de open ruimte werd een herdenkingsplaats aangelegd met een verhoogd gedeelte en een kruis in het midden. Aan de voet van het kruis stonden de vier overlevenden van het verzet, waaronder mijn vader. Buiten de poort werd de optocht opgesteld. Veel verenigingen liepen mee, inclusief de beide muziekkorpsen. Alle groepen legden kransen neer. Uit de ramen van de huizen rondom het parkje hingen toeschouwers, waaronder mijn moeder en ik. Wij mochten bij de meubelzaak van Van der Linden op de hoek staan. Dat ben ik nooit vergeten. Na enkele jaren werd de herdenking verplaatst naar “Buiten de Waterpoort“. Er stonden ook andere mensen bij het kruis op wacht.

Mijn vader was een bescheiden man, die niet tegen onrecht kon en altijd duidelijk zijn mening gaf. Hij was bij veel mensen gezien. Als postbode kenden velen hem, en zelfs burgemeester Van Rappard maakte regelmatig een praatje met hem. Ze waren per slot oude verzetsstrijders. In 1982 kreeg hij het verzetsherdenkingskruis.

Dat hij gezien werd, bleek toen hij overleed op 3 mei 1984. Bij zijn begrafenisdienst was de kerk helemaal vol. Aan het eind van de dienst liet de predikant het Wilhelmus zingen. Dat vergeet ik nooit.

Aangezien er geen familie meer in Gorcum woont en ik vind dat mijn vader niet vergeten mag worden, zou ik het op prijs stellen als er een verslag over mijn vader als verzetsstrijder in de (in ieder geval Gorcumse) krant zou komen. De veroordelingen van alle 24 mensen uit het verzet zijn in mijn bezit. Als er belangstelling is van bijvoorbeeld familie van deze mensen, kunnen ze zich altijd melden (adres bekend bij deze krant).

Lies van Essen-Schmidt

Naaldwijk