Verschillen bij uitvaarten

In Nederland gelden allerlei wetten en regels die bepalen hoe men moet omgaan met een overledene. Daarin staat bijvoorbeeld binnen welke termijn iemand moet zijn begraven of gecremeerd. In onze buurlanden zijn de regels soms net een beetje anders.

In Nederland geldt dat je een overledene niet eerder dan 36 uur na het overlijden kan laten begraven of cremeren. In Duitsland is deze periode nog langer: daar moet men 48 uur aanhouden. In Nederland moet de uitvaart binnen zes werkdagen plaatsvinden, in Duitsland is dit afhankelijk van in welke deelstaat je woont, en varieert dit van vier tot tien dagen. Bij de geldende zes werkdagen in Nederland tellen weekenddagen of feestdagen niet mee. Is er sprake van repatriëring of is er onderzoek vereist, dan kan deze periode worden verlengd. Van de periodes voor begraven of cremeren mag je alleen afwijken met toestemming van de officier van justitie en/of de burgemeester. Dit verzoek wordt regelmatig ingediend, bijvoorbeeld bij religieuze wensen, of wanneer familie moet reizen om bij de uitvaart aanwezig te kunnen zijn. Na de crematie moet het crematorium de as van de overledene één maand bewaren. Zo is er nog tijd voor eventueel strafrechtelijk onderzoek op de asresten. Het geeft nabestaanden bovendien de tijd om na te denken wat ze met de as van de overledene willen doen: het bewaren van de as op een herdenkingsplek of de as verstrooien. Nabestaanden kunnen bij de officier van justitie een verzoek indienen voor ontheffing van de bewaartermijn, bijvoorbeeld als men de asbus eerder wil meenemen om naar het buitenland te brengen.

GROEPSACTIVITEIT

De dienst wordt in Nederland doorgaans voor het begraven of het verstrooien van de as gehouden. ,,In Vlaanderen is dat anders,” vertelt professor Brenda Mathijssen, die gespecialiseerd is in rituelen rond het afscheid. ,,Er wordt een dienst georganiseerd na de crematie, rond de urn. Het verstrooien van de as is daardoor veel meer een groepsactiviteit dan in Nederland, waar de verstrooiing doorgaans plaatsvindt met de directe nabestaanden.” Ook in Duitsland wordt een dienst georganiseerd na de crematie.

FRIEDHOFSZWANG

In Duitsland gelden strikte regels rondom de omgang met as van overledenen. Het verstrooien van as is in principe niet toegestaan op eigen initiatief, omdat de Duitse wet het ‘Friedhofszwang’ hanteert. Dit betekent dat as van een overledene in de meeste gevallen op een erkende begraafplaats of urnentuin moet worden bewaard. ,,In de grensstreek met Duitsland zie je daarom relatief veel ‘crematietoeristen’. De Duitse overledene wordt dan in Nederland gecremeerd en vervolgens verstrooid in Nederland. Dat gebeurt bijvoorbeeld op natuurlijke verstrooiingsvelden, waar veel Duitsers dan toch weer een plek bij elkaar krijgen.” In sommige Duitse deelstaten, zoals Bremen, is het verstrooien van as onder bepaalde voorwaarden wel mogelijk, bijvoorbeeld op speciale strooivelden. Voor het verstrooien van as op privégrond of in de natuur is meestal een speciale toestemming vereist, en deze wordt zelden verstrekt.

WETENSCHAP

In Nederland kun je kiezen uit begraven of cremeren. In uitzonderlijke gevallen is een zeemansgraf mogelijk. Ook kun je ervoor kiezen om je lichaam te doneren aan de wetenschap. Wanneer je deze keuze maakt, moet je voor je overlijden hiervoor een codicil hebben ingevuld. Je lichaam wordt dan ter beschikking gesteld aan één van de academische ziekenhuizen. Wanneer het onderzoek voltooit is, worden de stoffelijke resten alsnog gecremeerd. Bij het AMC Amsterdam geldt dat de as vervolgens wordt verstrooid op de Noordzee.

VERBODEN

Resomeren, waarbij het lichaam wordt opgelost met speciale vloeistof, is niet toegestaan. Daarvoor moet je nu nog naar de VS. Cryomeren, waarbij het lichaam wordt bevroren en vervolgens door kleine trillingen uiteenvalt in een organische substantie, wordt nog nergens gedaan. In Duitsland is het mogelijk om te kiezen voor veraarden, waarbij het lichaam van de overledene composteert in voedzame aarde. Daarom wordt veraarden ook wel humusatie genoemd. Het gaat als volgt: het lichaam van de overledene wordt in een bed gelegd met een organisch mengsel van onder meer hooi, stro en houtsnippers. Daarin bevinden zich micro-organismen in bevinden die het lichaam verteren. Het geheel lijkt op begraven, maar het veraarden gebeurt bovengronds.

MEINE ERDE

In 2022 heeft het bedrijf Meine Erde de eerste locatie voor veraarding geopend. De kosten voor het veraarden bedragen rond de 3000 euro. In Duitsland is het niet toegestaan om de gecomposteerde aarde in eigen tuin te gebruiken of over een akker uit te strooien; de aarde moet nog steeds worden begraven. Dit beperkt het voordeel van de voedzame compost. In Nederland is het veraarden nog niet mogelijk.

FUNERAL POVERTY

In Engeland is er geen tijdslimiet waarbinnen een uitvaart moet plaatsvinden. De enige wettelijke vereisten zijn dat een overlijden geregistreerd wordt én dat een overledene begraven of gecremeerd wordt. ,,De uitvaart vindt doorgaans binnen drie weken plaats”, vertelt Mathijssen. ,,Al kan die periode ook langer worden, bijvoorbeeld als je eerst geld bij elkaar moet sparen voor een uitvaart. In zo’n geval is men al snel weer aan het werk, en kan men dus niet beginnen met rouwen.” In Engeland is meer dan in Nederland sprake van ‘funeral poverty’. Nederlanders zijn vaker verzekerd voor uitvaartkosten.

Wil je meer weten over de regels omtrent de uitvaart? Kijk op de website www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/overlijden.