De heks van de Helmsteeg
9 september 2008 om 00:00 NieuwsIn het schemergebied tussen feit en verbeelding, zweven meer geheimen dan een mens ooit kan vermoeden. Zo staat men er niet bij stil, dat vierhonderd jaar geleden op de Grote Markt, om precies te zijn op de plek waar nu de fontein staat, de laatste heks in het Gewest Holland is geëxecuteerd. De rechters waren haar genadig. Ze werd eerst gewurgd en daarna verbrand. Als men, zittend op het terras even zijn ogen sluit, dan verandert het kletteren van de fontein in het knetteren van vuur. En als men de ogen weer opent, torent daar boven, een jonge vrouw als een triomfator, maar nu omgeven door het blussend element water. Is dit toeval?
Officieel heet het, dat de fontein in 1898 is opgericht ter gelegenheid van de troonsbestijging van de toen 18-jarige koningin Wilhelmina. Natuurlijk dacht men geen moment aan die executie van de laatste heks, laat staan dat men er een monument voor zou oprichten. De wegen van het toeval zijn echter ondoorgrondelijk, want met de komst van die fontein kwam de voorspelling van de laatste heks uit.
Mijn tocht langs Gorcums geheime plaatsen begint in de Helmsteeg. Loop vanuit de Hoogstraat dat nauwe straatje in. Daar vindt men aan de rechterkant, op een smalle, blinde muur het huisnummer 8 h. Tevergeefs zoekt men naar het huis dat erbij hoort. Merkwaardig is die letter h van ‘heks’. Want hier, op deze plek woonde vierhonderd jaar geleden een door het leven getekende vrouw, genaamd Anna Muggen. Het schijnt dat ze een man heeft gehad die stierf op een slagveld. Ze kwam het verlies niet te boven en zonderde zich af. Ze praatte in zichzelf en beeldde zich in dat de duivel haar geld zou geven om te kunnen overleven. Daarvoor moest ze hem wel bepaalde gunsten verlenen.
U snapt, dat in de 16e eeuw dit soort gedrag de omgeving angstig maakte en al gauw werden ongelukken en ziektes toegeschreven aan haar aanwezigheid, of zelfs maar een enkele loense blik. Men klaagde haar aan wegens hekserij en op 29 april 1608 begon haar proces. Het vond plaats in het vroegere stadhuis en rechtbank, precies waar nu het museum staat. Ze bekende dat ze zich dertien jaar had overgegeven aan toverij en werd ter dood veroordeeld. Vlak voordat de beul haar de keel dichtkneep zei hij: ‘de wurgdood is je genadig, maar daarna zul je eeuwig branden in de hel.’ Een schelle lach ging door merg en been en ze schreeuwde: ‘Ik vervloek jullie, maar het water zal het vuur blussen en tot in de eeuwigheid zal het voortdurend regenen in deze stad.’
Met een laatste rochel gaf ze de geest. Toen het vuur hoog oplaaide begon het zowaar te regenen en de bijgelovige mensen vluchtten hun huizen in, bang dat haar vloek al werkte. Maar daarna gebeurde er niets bijzonders. Anna moest er bijna drie eeuwen op wachten voordat haar voorspelling uitkwam, maar ach, wat is driehonderd jaar op de eeuwigheid? Het water kletterde inderdaad neer op de plek waar zij was verbrand, al was het ietsje anders dan ze had gedacht. En onbedoeld komt de fontein in een heel ander daglicht te staan. Denk daar maar eens aan als u op het terras een pilsje drinkt.
Roy Grünewald
