Bep Buiteman uit Gorinchem stierf staande in een cel tijdens het bunkerdrama in Kamp Vught

GORINCHEM Talloze malen wandelde Hannelies Bongaerts op maandag vanaf het station via de Westwagenstraat naar de psychologenpraktijk aan de Hoge Torenstraat. Telkens dacht zij tijdens die wandeling aan haar oma Bep Buiteman-Huijsmans en haar oom Jan.

Omdat de namen van oma Bep en oom Jan niet mogen worden vergeten, nam Hannelies zelf het initiatief om voor hun vroegere woonhuis op Westwagenstraat 107 twee struikelstenen te plaatsen. ,,Ik heb altijd het gevoel gehad alsof ik mijn oma goed gekend heb, ze was een belangrijke oma voor mij. Mijn moeder heeft zo vaak over haar verteld, het overlijden van haar moeder en oom in 1944 was het grootste trauma in haar leven. Ze was nog maar elf jaar toen ze hoorde dat haar moeder was overleden, negen maanden later stierf ook haar enige broer Jan”, zo vertelt Hannelies, die zelf opgroeide in Nijmegen en nu in Kockengen woont.

PAMFLETTEN

Haar oma Lamberta Antonia Maria Huijsman wordt op 4 juli 1904 geboren in Gorinchem; in 1926 trouwt ze met scheepsbevrachter Nico Buiteman. Samen krijgen ze twee kinderen, zoon Jan en dochter Hermine. Oma Bep wordt op 29 september 1943 opgepakt door de Duitse bezetter nadat eerder haar man is gearresteerd. Ze wordt ervan verdacht betrokken te zijn bij de verzetsgroep Gorinchem, omdat ze in 1941 voor twee kwartjes pamfletten heeft gekocht van de Gorinchemse verzetsstrijder Marinus Spronk. Na verhoor wordt ze vastgehouden in gevangenis Haagsche Veer in Rotterdam, haar man Nico wordt wel vrijgelaten. Op 29 oktober 1943 wordt ze naar Kamp Vught overgebracht. ,,Mijn oma heeft in die tijd nog wel brieven geschreven naar haar man en kinderen in Gorinchem, ze had zelfs nog een rode kimono geborduurd voor mijn moeder. Twee vrouwen die werden vrijgelaten uit Kamp Vught kwamen mijn opa vertellen dat mijn oma zich er wel door heen zou slaan.”

Maar 1944 is nog maar net begonnen, als zich in Kamp Vught het bunkerdrama voordoet, waarbij tien vrouwen om het leven komen. Een van de kampbewaaksters is Suze Arts. Op 15 januari worden onder haar leiding 74 vrouwen bestraft omdat één van de vrouwen een gevangen verraadster op haar nummer heeft gezet. De 74 vrouwen worden die nacht in een cel van negen vierkante meter gepropt. Als de volgende ochtend op 16 januari de celdeur weer opengaat, zijn tien vrouwen overleden. Bep Buiteman-Huijsmans is één van hen. Drie weken na het bunkerdrama bevalt Suze Arts van een dochter, toch wordt ze ontslagen als kampbewaarster vanwege haar wreedheid.

OPSCHRIJFBOEKJE

,,Het is zo’n verdrietig verhaal, mijn oma had niks groots gedaan en is daar in die bunker gestikt. Marinus Spronk had alle namen van mensen die hem betaald hadden voor de pamfletten in een opschrijfboekje genoteerd. Toen hij werd gearresteerd is dat boekje gevonden en al die mensen zijn opgepakt door de Duitsers. Samen met mijn man heb ik Kamp Vught meerdere malen bezocht, we zijn ook bij de herdenkingen van het bunkerdrama geweest. Het is heel intens om daar bij te zijn, die ceremonie is zo indrukwekkend. Ik ben er ook samen met mijn moeder geweest. Pas vanaf 1990 was er aandacht voor dat bunkerdrama. Toen is een herinneringsplaquette met de namen van die vrouwen geplaatst bij de bunker, die ze hebben nagebouwd in het kamp. Later is me verteld dat de oorspronkelijke ruimte in de huidige gevangenis in Vught nooit meer gebruikt is als cel, ter nagedachtenis aan de tien vrouwen die daar omkwamen. Mijn moeder heeft later in Amsterdam regelmatig contact gehad met andere vrouwen die in die nacht in de bunker waren opgesloten maar het wel hebben overleefd.”

Van hen heeft ze ook gehoord dat de voorsten van de groep vrouwen te ver waren gelopen en zodoende pas als laatsten in de cel kwamen, die toen al vol was. Zij zijn met twaalf vrouwen in de cel ernaast geplaatst en hebben de hele nacht het gekerm en gegil gehoord van de vrouwen in die veel te volle cel met 74 vrouwen.

LONGONTSTEKING

Jan Buiteman (1926-1944), de oom van Hannelies, wordt op 3 oktober 1944 gearresteerd bij de razzia in Gorinchem samen met nog honderd andere mannen. Al op 14 oktober komt hij via Kamp Amersfoort in kamp Neuengamme terecht. Daar overlijdt hij op 18 november 1944, volgens de dodenboeken die bewaard zijn gebleven aan longontsteking. Hannelies zelf zet daar haar vraagtekens bij. ,,Hij was een gezonde jongen, dus waarschijnlijk is hij aan iets anders aan gestorven.”