Verborgen verhaal over de Gorcumse vestingwal

GORINCHEM Als je door Gorinchem loopt of rijdt, valt de rivier misschien meer op dan de vestingwal. “Echte Gorinchemers zijn verknocht aan de rivier”, vertelt Hugo Ouwerkerk. Maar de vestingwal verdient volgens hem wel wat extra aandacht.

Ouwerkerk is één van de leden van de Werkgroep Vesting Gorinchem, die zich volop inzet voor het behoud van het historische bouwwerk én de bijbehorende geschiedenis. De wal is overduidelijk verbonden aan de militaire geschiedenis van de stad en de omgeving, maar volgens Ouwerkerk werd daarover niet veel geschreven. “Tot 2015 was er geen of weinig aandacht voor het vestingverleden”. Terwijl er genoeg spannende verhalen over te vertellen zijn.

KLARE TAAL

De vestingwallen van Gorinchem, Woudrichem en Loevestein (de zogenaamde Vestingdriehoek) waren belangrijk bij de overgang van stads- naar gebiedsverdediging. Voorop stond de controle over de rivier. Toen later de rivier ook als doorgang door de Waterlinie verdedigd moest worden, werd nog het fort Vuren aan de Vestingdriehoek toegevoegd.

De Vestingdriehoek vormde een meesterlijk verdedigingswerk als onderdeel van de Hollandse Waterlinie. Tegenwoordig is het UNESCO Werelderfgoed, waar nog veel te ontdekken valt. Wist je bijvoorbeeld dat er na de Tweede Wereldoorlog een afluisterpost was gevestigd? Hier luisterden militairen tussen 1955 en 1967 het Russische militaire radioverkeer af. Een impressie van deze spionageactiviteiten tijdens de Koude Oorlog krijg je in het mini-museum in buurthuis De Aanlegsteiger in Gorinchem. Je ziet en hoort hier o.a. apparatuur waarmee de berichten werden onderschept. “Alles was in morsecode: met lange en korte piepjes. De code werd opgeschreven en door een andere afdeling ontcijferd. Er werd klare taal van gemaakt”, vertelt Ouwerkerk. “De boodschap ging daarna naar Den Haag.”

GEHEIMHOUDINGSVERKLARING

In Gorinchem wist niemand wat er precies gebeurde bij de luisterpost, volgens Ouwerkerk. “Maar omdat iedereen hier wel gewend was aan militairen, keek niemand van ze op. De militairen werkten er op een ‘need to know’ basis en wisten niet wat er in de andere ruimtes gebeurde. Ze moesten, inclusief alle dienstplichtigen, ook een geheimhoudingsverklaring tekenen. Tijdens een reünie in 2017 hoorden hun vrouwen soms voor het eerst wat ze gedaan hadden”, zegt hij lachend.

NEPNIEUWS IS VAN ALLE TIJDEN

Volgens Ouwerkerk werden er wel eens nepberichten verstuurd. “Oh ja, dat is van alle tijden! In de Tweede Wereldoorlog werd de vijand op het verkeerde been gezet door nepnieuws te verspreiden, in combinatie met opblaasbare tanks. Maar ook al in 1672 was er nepnieuws. Zo tekende graveur Romeyn De Hooghe bijvoorbeeld zoveel mogelijk Franse wandaden en dikte deze flink aan. De tekeningen, bijvoorbeeld van het plunderen van het dorp Ameide, werden op pamfletten verspreid. De bedoeling was om de haat tegen de vijand flink aan te wakkeren, zodat de boerenbevolking meer steun zou geven; de boeren werkten namelijk eerst de inundaties tegen.”

Meer weten?

Ontdek het UNESCO Werelderfgoed op hollandsewaterlinies.nl.