Gorcumse gezichten van de Tweede Wereldoorlog: verhalen die niet vergeten mogen worden

GORINCHEM Het begon met een onverwachte ontmoeting, op een gewone zondagochtend. Er werd aangebeld. Voor de deur stond een oudere dame. Ze had hier, in ons huis, gewoond tijdens de oorlog. Joods. Haar familie werd op 15 juli 1943 bij een razzia opgepakt. Alleen haar niet-Joodse vader overleefde de gevangenschap. De rest werd in Auschwitz vermoord. Zij en haar broertje overleefden door een toevalligheid: net op tijd ondergebracht bij hun grootouders.

door Sjaak Kouwenhoven

Dat verhaal liet me niet los. Wie waren de andere slachtoffers van die dag? Wat gebeurde er nog meer in Gorinchem tijdens de oorlog? Ik begon te zoeken. In archieven, in boeken, in gesprekken met nabestaanden. Ik vond namen, gezichten, verhalen – verzetshelden, slachtoffers, collaboratie, alles. En steeds weer diezelfde gedachte: waarom weet bijna niemand dit?

De meeste mensen kennen de grote lijnen van de oorlog: de hongerwinter, de bevrijding, de razzia’s in de grote steden. Maar Gorinchem? Wat gebeurde hier? Hoe was het voor de mensen die hier woonden? Mijn boek Gorcumse gezichten van de Tweede Wereldoorlog vertelt hun verhalen.

GEHEIM AGENT

Neem Hendrik Letteboer, een geheim agent van zendgroep Barbara, of Arie van Meeteren, die in 1940 een schip vol munitie richting Strijensas voer. Verzetsstrijder Johan Snoek hielp een gewonde Engelse generaal ontsnappen naar het bevrijde zuiden.

Mijn zoektocht leidde me langs archieven in Nederland, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Israël. Soms vond ik een klein krantenknipsel, een arrestantenkaart, een dagboekfragment. Soms sprak ik nabestaanden, die eindelijk het verhaal van hun familie hoorden. Het bevestigde steeds weer waarom dit boek er moest komen. In 2025 herdenken we 80 jaar bevrijding. Het is de juiste tijd om deze vergeten geschiedenissen te vertellen.

EEN WAARSCHUWING

De verhalen van de Joodse families Van Vriesland, Van Dam, Van Straten en Elkerbout-Bloemendal – en die van het verzet – zijn niet alleen geschiedenis. Ze zijn een waarschuwing. De Jodenvervolging, de collaboratie, het verzet: ze laten zien hoe dun de scheidslijn is tussen goed en kwaad. Hoe gevaarlijk haat en discriminatie zijn. En waarom we moeten blijven herdenken.

Op 14 januari 1945 liep dr. Zwaan, op pad om mensen te waarschuwen, de Langendijk op. Plotseling werd hij door twee mannen in uniform tegengehouden. Zonder omwegen vroegen ze: ,,Wie ben jij en wat doe je hier?” Op dat moment besefte hij dat hij in een benarde situatie zat. Wat zou deze onverwachte ontmoeting betekenen voor hem en de verzetsgroep Rolls Royce? Lees het in Gorcumse gezichten van de Tweede Wereldoorlog.

Mijn boek verschijnt op 4 april en is verkrijgbaar in de boekhandel en online.
Het is aan ons om deze gezichten en verhalen te bewaren en door te geven.

Gorcumse gezichten van de Tweede Wereldoorlog
Auteur: Sjaak Kouwenhoven
ISBN: 9789083488813
Verschijnt: april 2025
Uitgever: Nabij Producties Nijkerk
Website gorcumsegezichtenvanwo2.nl